PLS: Aktualizacja oceny ryzyka związanego z dioksynami i dioksynopodobnymi polichlorowanymi bifenylami (PCB) w paszach i żywności

Published date:

Kontekst

  • Polichlorowane dibenzo-p-dioksyny i dibenzofurany (zwane w niniejszym streszczeniu „dioksynami”) oraz dioksynopodobne polichlorowane bifenyle (DL-PCB) utrzymują się w środowisku.
  • Dioksyny są produktami ubocznymi niektórych procesów przemysłowych i mogą powstawać podczas spalania odpadów; DL-PCB były składnikiem olejów zawierających PCB, stosowanych w przeszłości do różnych celów.
  • Poziom tych substancji w organizmach ludzkich znacznie się obniżył dzięki środkom regulacyjnym wprowadzonym w celu ograniczenia emisji.
  • Dioksyny i DL-PCB wciąż jednak znajdują się w łańcuchu żywnościowym i gromadzą się w żywności zawierającej tłuszcze, takiej jak mięso, ryby, jaja i przetwory mleczne, a z czasem mogą się gromadzić w organizmie człowieka.
  • Narażenie na dioksyny i DL-PCB przed urodzeniem oraz w młodym wieku może powodować problemy reprodukcyjne, takie jak zmniejszone stężenie plemników w późniejszym życiu.
  • Ograniczenie narażenia kobiet w wieku rozrodczym pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia takich skutków u nienarodzonych dzieci i małych dzieci.
  • W 2018 r. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikował ocenę zagrożeń dla zdrowia związanych z dioksynami i DL-PCB w żywności i paszy; główne wnioski z tej oceny były następujące:
    • narażenie we wczesnym okresie życia może mieć szkodliwy wpływ na zdrowie reprodukcyjne mężczyzn;
    • tolerowane tygodniowe pobranie (ang. tolerable weekly intake, TWI) poniżej 2 pikogramów równoważników toksyczności (pg TEQ) na kilogram masy ciała tygodniowo, wyrażone za pomocą współczynników równoważnych toksyczności Światowej Organizacji Zdrowia (WHO-TEF) z 2005 r., zapewniłoby ochronę konsumentów.
  • W 2022 r. WHO zaktualizowała wartości TEF, które w przypadku niektórych dioksyn i DL-PCB uległy obniżeniu, a w przypadku innych – podwyższeniu.

O co zwrócono się do EFSA?

  • Komisja Europejska zwróciła się do EFSA o aktualizację poprzedniej oceny z 2018 r. z zastosowaniem nowych wartości WHO-TEF z 2022 r.

W jaki sposób Urząd przeprowadził te prace (i jakie dane wykorzystał)?

  • Urząd ocenił:
    • poziomy narażenia ludzi i zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność, na dioksyny i DL-PCB odpowiednio poprzez żywność i paszę, z wykorzystaniem nowych współczynników TEF WHO z 2022 r.;
    • czy zastosowanie nowych współczynników TEF WHO z 2022 r. wpłynęło na wskaźnik TWI ustalony w 2018 r.;
    • w jaki sposób dioksyny i DL-PCB przenoszą się z paszy do żywności pochodzenia zwierzęcego.
  • Urząd przeanalizował nowe, obszerne dane oraz dokonał systematycznego przeglądu nowych, opublikowanych dowodów, w tym:
    • danych dotyczących monitorowania żywności i pasz pochodzących z państw członkowskich UE, Norwegii i Islandii;
    • prowadzonej przez EFSA kompleksowej europejskiej bazy danych dotyczących konsumpcji żywności;
    • danych dotyczących stężenia w mleku ludzkim w Europie.
  • Urząd:
    • wykorzystał dowody pochodzące z badań przeprowadzonych zarówno na ludziach, jak i na zwierzętach doświadczalnych;
    • określił poziom narażenia powiązany ze spadkiem produkcji plemników;
    • oszacował, w jaki sposób dioksyny i DL-PCB gromadzą się z czasem w tkance tłuszczowej;
    • ocenił potrzebę zastosowania domyślnych współczynników niepewności w celu uwzględnienia luk w wiedzy (w szczególności na temat różnic między ludźmi, zwłaszcza między matkami i niemowlętami) oraz zapewnienia we wnioskach miary zaufania;
    • uwzględnił uwagi z konsultacji publicznych.

Jakie były wyniki i ich skutki?

Wyniki

  • Zaktualizowana ocena potwierdziła związek między narażeniem na dioksyny a rozwojowymi skutkami reprodukcyjnymi, takimi jak zmniejszona liczba plemników, obserwowanymi zarówno u zwierząt, jak i u ludzi.
  • Urząd obliczył nową, niższą wartość TWI wynoszącą 0,6 pg TEQ/kg masy ciała tygodniowo, wyrażoną przy użyciu współczynników TEF WHO z 2022 r., na podstawie badań przeprowadzonych na szczurach narażonych w okresie rozwoju na działanie najbardziej toksycznej dioksyny, TCDD.
  • W oparciu o ogólną wagę dowodów pochodzących z badań na zwierzętach i ludziach, w celu uzyskania TWI zastosowano współczynnik niepewności (wynoszący 3,16) dla zmienności kinetyki między ludźmi.
  • EFSA stwierdził, że zaktualizowane współczynniki TEF WHO z 2022 r. wpływają na to, w jakim stopniu poszczególne dioksyny i DL-PCB przyczyniają się do ogólnego narażenia w wyniku spożycia.
  • Zastosowanie współczynników TEF WHO z 2022 r. pozwoliło zmniejszyć szacowane narażenie na dioksyny i DL-PCB w wyniku spożycia o około 27–35% w porównaniu z wartościami opartymi na współczynnikach TEF WHO z 2005 r.
  • Mimo to szacowane narażenie w wyniku spożycia w odniesieniu do wszystkich grup wiekowych w Europie nadal przekracza nowe wartości TWI we wszystkich grupach wiekowych.
  • Poziomy dioksyn i DL-PCB w mleku ludzkim potwierdziły przekroczenie nowej wartości TWI.

Skutki

  • Chociaż szacowane poziomy narażenia w wyniku spożycia są niższe przy zastosowaniu współczynników TEF WHO z 2022 r., Urząd stwierdził, że poziomy narażenia u europejskich kobiet w wieku rozrodczym mogą nadal szkodzić zdrowiu reprodukcyjnemu ich przyszłych synów.

Jakie były ograniczenia/niejasności?

  • EFSA wskazał na szereg niejasności związanych z metodami badawczymi oraz dokładnością danych na temat występowania dioksyn i DL-PCB, a także narażenia na ich działanie i skutków z nimi związanych.
  • EFSA stwierdził, że: 
    • z pewnością wynoszącą ok 95%, że TWI wynosi co najmniej 0,6 pg TEQ/kg masy ciała tygodniowo, przy zastosowaniu współczynników TEF WHO z 2022 r.;
    • z pewnością wynoszącą 99-100%, że obecne średnie narażenie dorosłych przekracza TWI.

Jakie są najważniejsze zalecenia?

Urząd sformułował szereg zaleceń mających na celu zmniejszenie niepewności w ocenie ryzyka dla zdrowia ludzkiego związanego z dioksynami i DL-PCB w żywności:

  • dalsze opracowywanie metod porównywania danych uzyskanych w badaniach na zwierzętach i na ludziach w celu ustalenia współczynników TEF, które będą bardziej adekwatne do warunków występujących u ludzi;
  • więcej danych potwierdzających, że narażenie wynikające ze spożycia produktów pochodzenia roślinnego jest niewielkie;
  • udoskonalone modele toksykokinetyczne, które uwzględniają różnice w zachowaniu poszczególnych dioksyn i DL-PCB w organizmie;
  • rozszerzenie zakresu biomonitoringu mleka ludzkiego i krwi wśród większej liczby populacji europejskich;
  • udoskonalone metody analityczne pozwalające zmniejszyć ilość próbek biologicznych potrzebnych do analizy;
  • dalsze badania nad wpływem gleby spożywanej przez zwierzęta służące do produkcji żywności na poziomy tych substancji w żywności pochodzenia zwierzęcego;
  • lepsze zrozumienie wpływu dioksyn i DL-PCB na produkcję plemników.

Glosariusz

Współczynnik równoważny toksyczności (ang. Toxic Equivalency Factor, TEF): miara służąca do porównania toksyczności dioksyny lub DL-PCB z toksycznością najbardziej toksycznej dioksyny, TCDD.

Równoważniki toksyczności (ang. toxic equivalents, TEQ): łączna toksyczność mieszaniny dioksyn i DL-PCB na podstawie współczynników TEF poszczególnych związków. Koncepcja TEQ zakłada, że odpowiednie dioksyny i DL-PCB wywołują tego samego rodzaju skutki biochemiczne i niepożądane. Kolejnym istotnym wymogiem koncepcji TEQ jest trwałość i kumulacja tych związków w organizmie.

Tolerowane tygodniowe pobranie (ang. tolerable weekly intake, TWI): maksymalne tygodniowe spożycie zanieczyszczeń obecnych w żywności, które mogą być spożywane przez całe życie bez stwarzania znaczącego ryzyka dla zdrowia. W przypadku dioksyn i DL-PCB wartość tę wyraża się w pg TEQ/kg masy ciała na tydzień, przy zastosowaniu współczynników TEF WHO.

Czynniki niepewności: czynniki stosowane w ocenie ryzyka w celu uwzględnienia potencjalnych różnic między zwierzętami a ludźmi, różnic między osobami oraz luk w danych naukowych.

Zastrzeżenie prawne

  • Niniejsze streszczenie w przystępnym języku stanowi uproszczoną wersję dokumentu EFSA pt. „Aktualizacja oceny ryzyka związanego z dioksynami i dioksynopodobnymi polichlorowanymi bifenylami (PCB) w paszach i żywności". Pełną opinię EFSA można znaleźć tutaj.
  • Celem streszczenia w przystępnym języku jest zwiększenie przejrzystości oraz przekazywanie zainteresowanym stronom informacji na temat prac EFSA w tej dziedzinie przy użyciu uproszczonego języka w celu przedstawienia podsumowania głównych ustaleń.
  • Streszczenie sporządzono przy pomocy sztucznej inteligencji, z wykorzystaniem licencjonowanej wersji programu Microsoft Copilot. Do podsumowania wyników badań naukowych EFSA użyto narzędzia Copilot, korzystając ze standardowego promptu. Wygenerowany tekst został sprawdzony przez pracowników naukowych EFSA pod kątem poprawności i kompletności, a redakcja tekstu została przeprowadzona przez pracowników Dziennika EFSA. EFSA ponosi odpowiedzialność redakcyjną za ostateczną wersję streszczenia w przystępnym języku.

Dokument źródłowy

Aktualizacja oceny ryzyka związanego z dioksynami i dioksynopodobnymi polichlorowanymi bifenylami (PCB) w paszach i żywności

DOI: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2026.10103

ISSN: 1831-4732

© Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, 2024.

Kopiowanie dozwolone pod warunkiem podania źródła.