Skip to main content
Ελληνικά el

Αξιόπιστη επιστήμη

Η ανεξαρτησία είναι μία από τις βασικές αξίες της EFSA. Σύμφωνα με τη στρατηγική της, η Αρχή δεσμεύεται να διαφυλάσσει την ανεξαρτησία των εμπειρογνωμόνων, του προσωπικού, των μεθόδων και των δεδομένων της από οποιαδήποτε αθέμιτη εξωτερική επιρροή και να διασφαλίζει ότι διαθέτει τους απαραίτητους μηχανισμούς για την επίτευξη αυτού του σκοπού.

Ο κεντρικός πυλώνας της ανεξαρτησίας της EFSA είναι το Διοικητικό της Συμβούλιο, το οποίο αποτελεί από μόνο του ένα ανεξάρτητο σώμα του οποίου τα μέλη διορίζονται από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατόπιν διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα οποία καλούνται να ενεργούν με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Επιπροσθέτως, η Αρχή εφαρμόζει ένα συγκροτημένο σύνολο μέτρων και εργασιακών πρακτικών για να διαφυλάξει την ανεξαρτησία του επιστημονικού έργου της και να αποφύγει συγκρούσεις συμφερόντων. Όλα τα παραπάνω περιλαμβάνονται και αποσαφηνίζονται στην πολιτική ανεξαρτησίας της EFSA, η οποία αναθεωρήθηκε τον Ιούνιο του 2017. Η πολιτική υλοποιείται σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζονται στην απόφαση σχετικά με τη διαχείριση ανταγωνιστικών συμφερόντων.

Καλές πρακτικές αξιολόγησης κινδύνων

Η EFSA έχει αναπτύξει ένα εκτενές σύνολο ορθών πρακτικών αξιολόγησης κινδύνων για την καθοδήγηση του έργου της επιστημονικής επιτροπής και των επιστημονικών ομάδων της. Η επιστημονική επιτροπή της EFSA έχει επίσης εγκρίνει ένα σύνολο συστάσεων σχετικά με τη διαφάνεια της διαδικασίας αξιολόγησης κινδύνων προκειμένου να διασφαλίσει τη μέγιστη διαφάνεια του έργου της. Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Όλες οι τελικές επιστημονικές γνωμοδοτήσεις που εγκρίνονται από την επιστημονική επιτροπή και τις επιστημονικές ομάδες είναι το αποτέλεσμα συλλογικών διασκέψεων και αποφάσεων, με κάθε μέλος να έχει ισότιμο δικαίωμα λόγου. Κανένας μεμονωμένος εμπειρογνώμονας δεν μπορεί να επηρεάσει με αθέμιτο τρόπο τις αποφάσεις της ομάδας.

Επιστημονική διαφωνία

Πριν από την έναρξη των εργασιών για την επιστημονική γνωμοδότηση, η EFSA λαμβάνει μια σειρά μέτρων προκειμένου να διασφαλίσει ότι το έργο της δεν επικαλύπτεται από αυτό άλλων παρόμοιων οργανισμών. Ειδικότερα, ανταλλάσσει πληροφορίες σχετικά με τις προγραμματισμένες δραστηριότητες αξιολόγησης κινδύνων με το συμβουλευτικό σώμα των αντιπροσώπων των κρατών μελών μέσω του μητρώου ερωτήσεων της EFSA και μιας βάσης δεδομένων με τις δραστηριότητες αξιολόγησης κινδύνων που έχουν προγραμματιστεί από τα κράτη μέλη.

Επίσης, η EFSA μεριμνά ιδιαίτερα ώστε να εντοπιστούν το συντομότερο δυνατόν τυχόν επιστημονικές διαφωνίες ανάμεσα στις γνωμοδοτήσεις τις και το έργο που πραγματοποιείται από τα κράτη μέλη ή άλλους εθνικούς/περιφερειακούς/διεθνείς φορείς. Σε περίπτωση εντοπισμού τέτοιου είδους διαφωνιών, η EFSA έχει θεσπίσει μια διαδικασία για την αποσαφήνιση ή/και επίλυση των επίμαχων θεμάτων. Αυτή περιγράφεται στο άρθρο 30 του ιδρυτικού κανονισμού της EFSA και σε ένα σύνολο κατευθυντήριων γραμμών καλής πρακτικής που εκδίδονται από το συμβουλευτικό σώμα. Μεταξύ 2006 και 2018, εντοπίστηκαν και διευθετήθηκαν 13 περιπτώσεις πιθανής διαφωνίας.

Επιλογή εμπειρογνωμόνων με επιστημονικό υπόβαθρο

Τα μέλη της επιστημονικής επιτροπής, οι επιστημονικές ομάδες και οι ομάδες εργασίας τους, όπως επίσης λοιποί εξωτερικοί εμπειρογνώμονες που συνδράμουν την EFSA στο έργο της επιλέγονται με βάση την επιστημονική τους ικανότητα και εμπειρογνωμοσύνη χρησιμοποιώντας αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επιλογής, τα συμφέροντα που δηλώνονται από τους αιτούντες ελέγχονται διεξοδικά προκειμένου να διασφαλιστεί η αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων (βλ. παρακάτω).

Επιπροσθέτως, ανεξάρτητοι εξωτερικοί αξιολογητές επανεξετάζουν την αξιολόγηση των αιτήσεων για συμμετοχή στην επιστημονική ομάδα ώστε να διασφαλίσουν τη συνεκτικότητα της διαδικασίας επιλογής. Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Διαχείριση ανταγωνιστικών συμφερόντων

Η EFSA προβαίνει συστηματικά σε αναλυτική εξέταση των πληροφοριών που παρέχονται από έναν εμπειρογνώμονα στη δήλωση συμφερόντων (DoI) και αξιολογεί εάν ένα δηλωμένο συμφέρον συνιστά αιτία σύγκρουσης. Η διαδικασία αναλυτικής εξέτασης των ετήσιων δηλώσεων συμφερόντων συντονίζεται και επικυρώνεται από τις νομικές υπηρεσίες και υπηρεσίες διασφάλισης της EFSA.

Τον Ιούνιο του 2017, το Διοικητικό Συμβούλιο της EFSA ενέκρινε μια νέα πολιτική για την ανεξαρτησία, η οποία ενισχύει την προηγούμενη προσέγγιση συμπεριλαμβάνοντας μια σειρά επιπρόσθετων εγγυήσεων. Η αναθεωρημένη πολιτική πλέον περιλαμβάνει:

  • Έναν νέο ορισμό του τι συνιστά σύγκρουση συμφερόντων έτσι ώστε η EFSA να ευθυγραμμίζεται με τους πιο πρόσφατους κανόνες που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις επιτροπές εμπειρογνωμόνων της.
  • Ένα ολοκληρωμένο σύνολο κανόνων «αναμονής»: εξωτερικοί εμπειρογνώμονες θα αποκλείονται αυτόματα από τη συμμετοχή στις επιστημονικές ομάδες ή τις ομάδες εργασίας της EFSA εάν τα τελευταία δύο έτη έχουν εργαστεί, ενεργήσει ως σύμβουλοι ή προσφέρει επιστημονικές συμβουλές σε οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της EFSA. Οι περίοδοι αναμονής ισχύουν επίσης για εμπειρογνώμονες που έχουν λάβει χρηματοδότηση για έρευνα (που υπερβαίνει το 25% της συνολικής χρηματοδότησης για την έρευνα) από τέτοιου είδους οργανώσεις.
  • Την υποχρεωτική δήλωση, από πλευράς των εμπειρογνωμόνων, του ποσοστού των ετήσιων εσόδων που λαμβάνουν από οποιαδήποτε οργάνωση, οργανισμό ή εταιρεία των οποίων οι δραστηριότητες εμπίπτουν στους τομείς δραστηριοτήτων της EFSA. Αυτές οι πληροφορίες θα δημοσιεύονται και θα χρησιμοποιούνται ως μέρος της αξιολόγησης της Δήλωσης συμφερόντων.
  • Δημοσίευση του καταλόγου με τους «θεσμικούς εταίρους» της EFSA, όπως εθνικές και διεθνείς αρχές, πανεπιστήμια ή ερευνητικά ιδρύματα.
  • Οι εμπειρογνώμονες των κρατών μελών που συμμετέχουν στις συνεδριάσεις αξιολόγησης από ομότιμους ειδικούς θα υπόκεινται στα ίδια μέτρα ελέγχου και διαφάνειας που ισχύουν για τους εμπειρογνώμονες των ομάδων.

Η EFSA έχει επίσης αναπτύξει κανόνες για την εφαρμογή της νέας αυτής πολιτικής. Η EFSA άρχισε να εφαρμόζει τους νέους κανόνες εφαρμογής που ορίζονται στην απόφασή της για τη διαχείριση ανταγωνιστικών συμφερόντων την 1η Ιουλίου 2018. Οι νέοι κανόνες αντικαθιστούν τα κριτήρια που χρησιμοποιούνταν από την EFSA μέχρι τις 30 Ιουνίου 2018 για την αναλυτική εξέταση των δηλώσεων συμφερόντων, τα οποία ορίζονταν στους κανόνες περί δηλώσεων συμφερόντων του 2014.

Εκτός από τους απαρέγκλιτους περιορισμούς που ισχύουν για τα άτομα που απασχολούνται από υπεύθυνους επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη «βιομηχανία τροφίμων» ή κατέχουν χρηματοοικονομικές επενδύσεις στον τομέα των τροφίμων, η αξιολόγηση των δηλώσεων συμφερόντων λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα που δηλώνονται από τον εμπειρογνώμονα σε σχέση με την εντολή της εν λόγω ομάδας. Τα κριτήρια αναλυτικής εξέτασης για κάθε δραστηριότητα παρατίθενται με διαφάνεια στο Παράρτημα της απόφασης για τη διαχείριση ανταγωνιστικών συμφερόντων της EFSA.

Με βάση το αποτέλεσμα της αναλυτικής εξέτασης κάθε δήλωσης συμφερόντων, η EFSA αποφασίζει εάν ένα άτομο επιτρέπεται να συμμετέχει στη σχετική επιστημονική ομάδα ή όχι και, εάν ναι, με ποια ιδιότητα (για παράδειγμα ως πρόεδρος/αντιπρόεδρος ή μέλος μιας επιστημονικής ομάδας ή ομάδας εργασίας).

Επιπρόσθετα προς την τακτική αναλυτική εξέταση των δηλωμένων συμφερόντων, η EFSA προβαίνει δύο φορές τον χρόνο σε τακτική επανεξέταση ενός αντιπροσωπευτικού δείγματος των ελεγμένων δηλώσεων συμφερόντων για την παρακολούθηση της πληρότητας και της συνεκτικότητας των κανόνων της EFSA.

Εάν διαπιστωθεί ότι ένας εμπειρογνώμονας έχει παραλείψει σχετικές πληροφορίες που θα είχαν οδηγήσει στον εντοπισμό μιας σύγκρουσης συμφερόντων (CoI), η EFSA δύναται να ενεργοποιήσει μια διαδικασία «παραβίασης των κανόνων», η οποία μπορεί να οδηγήσει στην έγκριση ενός ή περισσότερων μέτρων όσον αφορά τον ενδιαφερόμενο εμπειρογνώμονα. Εάν τα μέτρα εφαρμοστούν, η EFSA προβαίνει σε επανεξέταση του επιστημονικού αποτελέσματος στο οποίο συνέβαλε ο εμπειρογνώμονας με σκοπό να αποσαφηνίσει εάν, και σε ποιον βαθμό, ο εμπειρογνώμονας επηρέασε το αποτέλεσμα.

Τα πορίσματα αυτών των διαδικασιών αναφέρονται στο διοικητικό συμβούλιο και από το 2019, η EFSA δημοσιοποιεί μια ετήσια έκθεση για την ανεξαρτησία των σχετικών δραστηριοτήτων:

Δηλώσεις συμφερόντων

Όλοι οι εμπειρογνώμονες της επιστημονικής επιτροπής, των επιστημονικών ομάδων και των ομάδων εργασίας απαιτείται να υπογράψουν μια δήλωση δέσμευσης, συμπεριλαμβανομένης μιας δέσμευσης να ενεργούν ανεξάρτητα και να παρέχουν μια ετήσια δήλωση συμφερόντων (ADoI) για κάθε ομάδα της EFSA της οποίας αποτελούν μέλος. 

Οι εμπειρογνώμονες απαιτείται να υποβάλουν μια ετήσια δήλωση συμφερόντων προτού καταστούν μέλη της σχετικής επιστημονικής ομάδας, να την επικαιροποιούν τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, μόλις προκύψει ένα νέο συμφέρον ή τροποποιηθεί ένα συμφέρον για το οποίο είχαν υποβάλει δήλωση στο παρελθόν.

Μια ετήσια δήλωση συμφερόντων περιέχει λεπτομέρειες για τις τρέχουσες δραστηριότητες και για αυτές που ολοκληρώθηκαν τα τελευταία πέντε χρόνια στις ακόλουθες κατηγορίες:

  • Χρηματοοικονομικές επενδύσεις.
  • Διαχειριστικός ρόλος.
  • Απασχόληση.
  • Περιστασιακή παροχή συμβουλών.
  • Συμμετοχή σε μια επιστημονική συμβουλευτική οντότητα.
  • Χρηματοδότηση ερευνών.
  • Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.
  • Λοιπές συμμετοχές ή συνδέσεις.
  • Λοιπά συναφή συμφέροντα.

Οι εμπειρογνώμονες απαιτείται επίσης να δηλώνουν προφορικά τυχόν επιπλέον συμφέροντα στην αρχή κάθε συνεδρίασης στην οποία παρευρίσκονται. Εάν ένα συμφέρον δηλωθεί προφορικά, τα μέλη του προσωπικού της EFSA προβαίνουν στην αξιολόγησή του και εάν προσδιοριστεί μια σύγκρουση συμφερόντων εμποδίζουν τη συμμετοχή του εμπειρογνώμονα στη συζήτηση. Οι προφορικές δηλώσεις συμφερόντων καθώς επίσης και το αποτέλεσμα της αναλυτικής εξέτασης ή των μέτρων που λαμβάνονται για την αποτροπή εμφάνισης μιας εντοπισμένης σύγκρουσης συμφερόντων αναφέρονται και καταγράφονται στα πρακτικά κάθε συνεδρίασης.

Προσωπικό EFSA

Το προσωπικό της EFSA ενεργεί προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος και υπόκειται σε αρκετές υποχρεώσεις στο πλαίσιο του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης που ισχύουν για όλους τους δημόσιους υπάλληλους που απασχολούνται στα θεσμικά όργανα, τους οργανισμούς ή τις υπηρεσίες της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της υποχρέωσης να ενεργούν αντικειμενικά, με ακεραιότητα, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις συμφερόντων και να τις αναφέρουν μόλις εμφανιστούν. Η EFSA οργανώνει τακτικές συνεδρίες ευαισθητοποίησης για το προσωπικό της προκειμένου να προωθήσει μια νοοτροπία στο εσωτερικό της που θα επιδεικνύει μηδενική ανοχή στη μεροληψία.

Η EFSA απαιτεί οι υποψήφιοι που θα καλύψουν τις κενές θέσεις της ως προσωπικό, όπως επίσης οι μόνιμοι και λοιποί υπάλληλοι να συμπληρώνουν μια ετήσια δήλωση συμφερόντων, η οποία θα εξετάζεται αναλυτικά πριν από την πρόσληψή τους και θα διασφαλίζει ότι στα μέλη του προσωπικού δεν θα ανατίθενται έργα στα οποία έχουν εντοπιστεί συγκρούσεις συμφερόντων. Η EFSA δημοσιεύει εκ των προτέρων στο διαδίκτυο τις ετήσιες δηλώσεις συμφερόντων των ανώτερων διοικητικών στελεχών της ακόμη και όταν δεν υφίσταται νομική απαίτηση για κάτι τέτοιο.

Σύναψη δημόσιων συμβάσεων και διαδικασία επιχορήγησης

Οι διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων της EFSA που σχετίζονται με τις επιστημονικές δραστηριότητες της EFSA απαιτούν από οποιοδήποτε νομικό ή φυσικό πρόσωπο να υποβάλει μια δήλωση συμφερόντων.

Επιπλέον, η EFSA απαιτεί ο προσφέρων ή οι αιτούντες επιχορήγησης να υποβάλουν μία δήλωση συμφερόντων για κάθε μέλος της ομάδας που υποτίθεται ότι θα συμβάλει στο έργο.

Στο πλαίσιο αυτό, η EFSA εξετάζει αναλυτικά τις υποβληθείσες δηλώσεις συμφερόντων και αξιολογεί εάν το συμφέρον που δηλώθηκε συνιστά αιτία σύγκρουσης σύμφωνα με τον σκοπό και τα διαφανή κριτήρια που παρατίθενται στο Παράρτημα 2 της απόφασης για τη διαχείριση ανταγωνιστικών συμφερόντων.. Όπου εντοπίζονται συγκρούσεις συμφερόντων και ο προσφέρων ή ο συμμετέχων για τη διαδικασία επιχορήγησης αδυνατούν να αποτρέψουν την εμφάνιση της σύγκρουσης ή να προτείνουν κατάλληλο εναλλακτικό εμπειρογνώμονα, ο ενδιαφερόμενος προσφέρων ή συμμετέχων οδηγείται σε αποκλεισμό.